บทความเกี่ยวกับสมองเสื่อม








สมองเสื่อมคืออะไร
สมองเสื่อมกับสมองฝ่อเหมือนกันหรือไม่????
จะทราบได้อย่างไรว่าขี้ลืม (ธรรมดา ๆ)
หรือโรคสมองเสื่อม????
โดย พ.ญ.สิรินทร ฉันศิริกาญจน ภาควิชาอายุรศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี.....


สมองเสื่อม คือ ภาวะที่ผู้ป่วยมีการเสื่อมของการทำงานของสมองทั้งหมด ซึ่งจะมีผลทำให้ผู้ป่วยมีปัญหาเกี่ยวกับความจำความรอบรู้ มีการเปลี่ยนแปลงในพฤติกรรม และบุคลิกภาพของผู้ป่วยรายนั้นๆ สมองเสื่อมไม่ใช่เป็นภาวะที่พบได้ทั่วไปเมื่อคนเราสูงอายุ
ภาวะสมองเสื่อมเป็นโรคที่เกิดในคนนั้นๆ คนสูงอายุทั่วไปอาจจะมีการลืมได้บ้าง แต่ว่าลืมแล้วก็จำได้ อาจจะนึกไม่ออกว่าเราเอาของไปวางไว้ที่ไหนแต่ก็รู้ว่า เอ๊ะ! เราต้องไปวางไว้ แน่ๆจำได้ว่าเราถือมาแต่เอาไปวาง ไว้ที่ไหนแล้วเราก็หาดูว่าเราเอาไปวางไว้ที่ไหน แต่ผู้ป่วยสมองเสื่อมสิ่งเหล่านี้ผู้ป่วยจะจำไม่ได้เลย ว่าหยิบของนี้มาหรือจำไม่ได้เลยว่ามีการทำกิจกรรมต่างๆเกิดขึ้นเช่นจำไม่ได้ว่ารับประทานอาหารไปหรือยังจำไม่ได้ว่าพึ่งทานไปประเดี๋ยวนี้ การลืมใหญ่ๆแบบนี้เป็นลักษณะของผู้ป่วยสมองเสื่อม
นอกจากนั้นผู้ป่วยจะมีการปลี่ยนแปลงทางบุคลิกภาพร่วมด้วยกล่าวคือแต่ก่อนเคยมีบุคลิกภาพอย่างหนึ่ง อาจจะเป็นคนแต่งตัวสวยงามดูแลตัวเองอยู่เสมอ ต้องไปทำผมสระผมทุกวันเสาร์อาทิตย์ เมื่อมีอาการเปลี่ยนแปลงทางสมองผู้ป่วยจะไม่สนใจตัวเองไม่ดูแลตัวเองให้ไปทำผมสระผมก็ไม่ไป บางรายไม่ยอมอาบน้ำบางรายเอาเสื้อผ้าที่ใส่แล้วนำมาแขวนไว้ แล้วนำกลับมาใส่อีกซ้ำๆซากๆ ไม่ยอมเอาไปซัก เป็นต้นผู้ป่วยอาจมีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ที่โกรธเกรี้ยว ก้าวร้าว รุนแรง หรือในทางกลับกันบางคนกลับยิ้มหรือหัวเราะตลอดเวลา ทั้งที่ไม่ใช่เรื่องขำ ผู้ป่วยอาจหัวเราะ ยิ้ม กินข้าวไป หัวเราะไปก็เคยเจอลักษณะอย่างนี้เป็นลักษณะของสมองเสื่อมส่วนคนที่ขี้ลืมเอาของไปวางแล้วจำไม่ได้ว่าไปวางที่ไหนจอดรถอย่างรวดเร็วลงรถเดินออกไปแล้วจำไม่ได้ว่าตัวเองล็อครถหรือยัง ต้องเดินกลับมาดูบ่อยๆ หรือว่าเดินไปซื้อของก็เอาของที่ซื้อมาก่อนหน้านี้วางไว้ที่ร้านนั้นหยิบของใหม่ได้ก็หยิบของใหม่ไปลักษณะเหล่านี้เป็นลักษณะการลืมซึ่งอาจพบได้ในคนทั่วๆไปซึ่งการลืมเหล่านี้อาจจะแก้ไขได้โดยฝึกให้ดีขึ้นได้โดยการตั้งใจคิดอยู่ตลอดเวลาว่าเราถือของนี้มานะเมื่อจะเดินจากสถานที่แห่งนั้นให้หยุดคิดว่าเราถืออะไรมาบ้างถ้านั่งอยู่ลุกขึ้นแล้ว ให้มองไปที่โต๊ะก่อนว่ามีอะไรทิ้งอยู่หรือเปล่ามีอะไรค้างอยู่ไหมจึงเดินไป การฝึกตัวอยู่เสมอจะทำให้การลืมลดลง

        สมองเสื่อมเกิดจากสาเหตุหลายประการคือ......
1. เกิดจากการเสื่อมสลายของสมอง หมายความว่า เนื้อสมองมีการเสื่อมสลายหรือมีการตายเกิดขึ้น ซึ่งส่วนใหญ่แล้วไม่ทราบว่ามีสาเหตุมาจากอะไรเป็นตัวกระตุ้นทำให้สมองมีการตาย โรคที่พบบ่อยในกลุ่มน้ำได้แก่ โรคอัลไซเมอร์ โรคพากินสัน และยังมีโรคอื่นๆอีกหลายโรคซึ่งล้วนมีชื่อเป็นภาษาอังกฤษเช่น Huntington chorea ในกลุ่มโรคนี้โรคอัลไซเมอร์ เป็นสาเหตุของโรคสมองเสื่อม 50-70 เปอร์เซ็นต์ของคนไข้ทั้งหมด สำหรับในคนไทยขณะนี้ยังไม่มีตัวเลขที่แน่นอนว่าคนไทยเป็นอัลไซเมอร์มากน้อยเพียงใด และคิดเป็นอัตราส่วนเท่าไหร่ของคนไข้สมองเสื่อมทั้งหมด แต่ในไม่ช้านี้คงจะมีการศึกษาและคงจะได้คำตอบออกมา

2. โรคสมองเสื่อมเกิดจากหลอดเลือดสมองกลุ่มนี้เกิดจากหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองมีการหนาตัวขึ้น แข็งตีบหรือมีการตีบตัวผิดปกติ ทำให้ปริมาณเลือดที่ไปเลี้ยงสมองลดลง ถ้าลดลงมากจนถึงระดับที่ไม่เพียงพอกับการใช้งานของสมองก็จำทำให้เนื้อสมองตายไป เนื้อสมองส่วนที่ตายไปนั้น ถ้าเกิดขึ้นในพื้นที่เล็กๆ ก็อาจจะยังไม่มีอาการอะไรในระยะแรก แต่ถ้ามีการตายของเนื้อสมองเนื่องจากการขาดเลือดนี้ขึ้นเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีกจนเนื้อสมองมีการตายเป็นจำนวนมากจะทำให้ผู้ป่วยมีอาการหลงลืมหรือสมองเสื่อมได้ ในบางครั้งเส้นเลือดที่ไปเลี้ยงสมองนั้นอุดตันในบริเวณเส้นเลือดใหญ่ทำให้กินเนื้อสมองตายขนาดใหญ่ ผู้ป่วยรายนี้อาจจะเกิดอาการสมองเสื่อมได้ถึงแม้ว่าจะมีเส้นเลือดอุดตันเพียงครั้งเดียวก็ตาม ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขนาด บริเวณของสมองที่มีการเสียหายเนื่องจากการขาดเลือดไปเลี้ยง ดังนั้นผู้ที่มีแนวโน้มว่าจะมีเส้นเลือดสมองตีบมักจะอยู่ในกลุ้มผู้ป่วยที่มีปัจจัยเสี่ยงดังต่อไปนี้ ผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตสูง ผู้ป่วยที่เป็นเบาหวาน ผู้ป่วยที่มีระดับไขมันคลอเลสเตอรอลสูงหรือผู้ป่วยที่สูบบุหรี่เป็นต้นนอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นๆอีก

3. สมองเสื่อมเกิดจากการติดเชื้อในสมอง มีเชื้อไวรัสหลายชนิดซึ่งทำให้เกิดการอักเสบในสมองตัวอย่างเช่น เชื้อไวรัสสมองอักเสบที่เกิดจากเชื้อไวรัสที่ติดมาจากหมู ท่านทั้งหลายอาจจะเคยได้ยินว่ามีการระบาดของไวรัสนี้ในประเทศมาเลเซียมี หมูมีเชื้อโรคอยู่ในตัว ยุงไปกัดหมูเอาเชื้อโรคจากหมูมาสู่ยุงแล้วยุงนั้นไปกัดคนอีกต่อนึ่ง คนที่ถูกกัดจะมีอาการไข้ และไวรัสจะขึ้นสมอง ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งจะถึงแก่ความตาย ผู้ป่วยที่ไม่เสียชีวิตก็จะมีการเสียหายของเนื้อสมองซึ่งความเสียหายนี้จะมีมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับความรุนแรงของการติดเชื้อสมอง เนื้อสมองบางส่วนที่ตายไปทำให้ความสามารถของสมองเสื่อมลงไป เสียหายไปในช่วงที่เจ็บป่วยผู้ป่วยจะไม่รู้ตัว นอนตลอดเวลา ถ้าอาการดีขึ้นจะเริ่มรู้ตัวแต่มักจะจำอะไรหรือจำใครไม่ได อาจมีพฤติกรรมแปลกๆ บางคนเอะอะโวยวาย บางคนแสดงอาการว่าเห็นภาพหลอนซึ่งเป็นลักษณะของสมองเสื่อมชนิดหนึ่ง นอกจากเชื้อไวรัสนี้แล้วในปัจจุบันยังมีเชื้อไวรัสอีกส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดสมองเสื่อมมากขึ้นเรื่อยๆ ได้แก่การติดเชื้อ ไวรัสHIVหรือไวรัสที่ทำให้เกิดเป็นโรคเอดส์นั้นเองไวรัสชนิดนี้เข้าไปในร่างกายแล้วอาจทำให้ภูมิต้านทางของร่างกายบกพร่องและตัวไวรัสเองก็เข้าไปทำให้เกิดการติดเชื้อเกิดการเสียหายของสมองผู้ป่วยจะมีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง บุคลิกภาพเปลี่ยนแปลงเป็นลัดกษณะของคนเป็นสมองเสื่อมได้ ส่วนใหญ่แล้วสมองเสื่อมที่เกิดการติดเชื้อในสมองนั้นมักพบในคนอายุน้อย

4. สมองเสื่อมเกิดจากการขาดสารอาหารบางชนิดโดยเฉพาะวิตามิน เช่น วิตามิน B1หรือวิตามิน B12 วิตามิน B1เป็นสารช่วยทำให้การทำงานของเซลล์สมองเป็นไปอย่างปกติ ผู้ที่ขาด วิตามิน B1มักพบในผู้ป่วยที่ติดเหล้าหรือเป็นโรคพิษสุราเรื้อรังคนกลุ่มนี้มักจะกินเหล้าเมาและมักไม่ได้อาหารที่เพียงพอ วิตามิน B1 ไม่เพียงพอต่อร่างกายทำให้เซลล์สมองทำงานไม่ได้ตามปกติจนถึงแก่เซลล์สมองเสียหายตายไป นอกจากนี้ วิตามิน B12 เองก็มีความจำเป็นอย่างยิ่งในการทำงานของสมอง ผู้ที่ขาดวิตามิน วิตามิน B12 มักจะพบในผู้ป่วยที่เป็นมังสวิรัตอย่างเคร่งครัดเป็นเวลานานหลายปี ส่วนใหญ่แล้วในคนไทยมักจะได้วิตามิน B12 จากน้ำปลาหรือจากอาหารเนื้อสัตว์เช่นหมู คนที่รับประทานมังสวิรัตก็จะขาดสารอาหารตัวนี้ ดังนั้นคนที่รับประทานมังสวิรัตอย่างเคร่งครัดจึงควรได้รับวิตามินเสริมเป็นครั้งคราวเพื่อให้เพียงพอกับการทำงานของระบบต่างๆในร่างกาย นอกจากนี้ยังอาจพบการขาดวิตามิน วิตามิน B12 ในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้นออกไป ซึ่งทำให้ขาดสารอาหารบางอย่างซึ่งช่วยหรือเป็นตัวจำเป็นในการดูดซึมวิตามิน วิตามิน B12 จากกระเพาะอาหารหรือลำไส้เข้าสู่ระบบร่างกาย

5. สมองเสื่อมจากการแปรปรวนของเมตาโบลิซึมของร่างกาย เช่นการทำงานของต่อมไร้ท่อบางชนิดผิดปกติไป เช่น ต่อมไทรอยด์ทำงานมากไปหรือทำงานน้อยไป การทำงานของตับหรือของไตผิดปกติไปจะทำให้เกิดของเสียคั่งอยู่ในร่างกาย ซึ่งมีผลทำให้สมองไม่สามารถสั่งการได้ตามปกติ ถ้าภาวะอย่างนี้เป็นอยู่นานๆ จำทำให้ผู้ป่วยมีอาการสมองเสื่อมได้

6. สมองเสื่อมจากการถูกกระทบกระแทกที่ศีรษะอยู่เสมอๆ ภาวะนี้พบบ่อยในคนที่มีปัจจัยเสี่ยงที่จะมีการกระทบกระแทกที่ศีรษะ โดยเฉพาะพวกนักมวย นักกีฬาบางชนิดที่ต้องใช้ศีรษะกระแทกสิ่งต่างๆ หรืออาจจะพบในผู้ป่วยที่ดื่มสุราเมาแล้วก็เดินชนโน้นชนนี้ หรือหกล้มศีรษะฟาดพื้น ถ้าเป็นซ้ำแล้วซ้ำอีกเนื้อสมองที่กระทบกระแทกนั้นก็จะตายไป เมื่อเนื้อสมองตายไปจำนวนมากเข้าก็จำทำให้การทำงานไม่เป็นปกติมีอาการสมองเสื่อมได้

7. สมองเสื่อมจากเนื้องอกในสมองโดยเฉพาะเนื้องอกที่เกิดจากทางด้านหน้าของสมอง ผู้ป่วยอาจจะไม่มีอาการแบบที่พบในเนื้อสมองส่วนอื่น เช่นอาการแขนขาไม่มีแรง มองเห็นภาพซ้อน หรืออาการซึ่งแสดงว่ามีความดันในกะโหลกศีรษะมากขึ้น เช่น อาเจียนหรือปวดศีรษะ แต่เนื้องอกในบริเวณนี้อาจจะทำให้บุคลิกภาพเปลี่ยนแปลง ความจำและการตัดสินใจเปลี่ยนแปลงไปซึ่งเป็นลักษณะของผู้ป่วยสมองเสื่อมได้ อย่างไรก็ตามสมองเสื่อมในคนสูงอายุมักจะมีสาเหตุมาจากโรคอัลไซเมอร์หรือปัญหาหลอดเลือดสมองผิดปกติหรือในคนไข้บางคนอาจจะเป็นทั้งสองอย่าง คืออาจจะเป็นทั้งอัลไซเมอร์และปัญหาหลอดเลือดสมองร่วมด้วย

          จะทราบได้อย่างไรว่าขี้ลืม (ธรรมดา ๆ) หรือโรคสมองเสื่อม????
เมื่อผู้ป่วยหรือญาติรู้สึกว่ามีความจำผิดปกติหรือมีพฤติกรรมผิดปกติก็อาจจะนำผู้ป่วยมาปรึกษาแพทย์ แพทย์จะต้องดำเนินการดังนี้

1. ซักประวัติ
ประวัติอาการของผู้ป่วยจะช่วยให้แพทย์สามารถทราบได้ว่าผู้ป่วยนั้นเป็นสมองเสื่อมจริงหรือไม่และถ้าใช่น่าจะเป็นสมองเสื่อมจากสาเหตุอะไร แพทย์จะซักเกี่ยวกับ
-ระยะเวลาที่มีอาการช้าเร็ว
-ลักษณะการเดิน
-อาการร่วมอื่น ๆ เช่น มีไข้ เป็นลม หอบ เป็นต้น
- ลักษณะการดำเนินชีวิต
-ประวัติการดำเนินชีวิต
-ประวัติการบาดเจ็บทางสมอง
-ลักษณะอาหารการกิน การใช้ยา
-โรคประจำตัวต่าง ๆ โรคที่เป็นพันธุกรรมตกทอดมาในครอบครัว อัมพาต อัมพฤกษ์

2. ตรวจร่างกาย
แพทย์จะตรวจดูถึงความผิดปกติที่อยู่ในระบบต่าง ๆ ในร่างกาย และจะต้องตรวจระบบของสมองด้วย

3. การทดสอบสมรรถภาพของสมอง แพทย์จะให้ผู้ป่วยตอบคำถามหลายๆอย่างเพื่อที่จะดูว่าสิ่งที่ผู้ป่วยบ่นว่าลืมนั้นเป็นอาการที่พบได้ในคนทั่วๆไปหรือมีลักษณะแนวโน้มว่าจะเป็นสมองเสื่อมผู้ป่วยจะต้องตอบคำถามเกี่ยวกับเวลา สถานที่ที่อยู่สิ่งแวดล้อมต่างๆอาจจะให้มีการจำของบางอย่างแล้วถามซ้ำทีหลัง อาจจะให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมบางอย่างให้ผู้ทดสอบดู เช่นให้วาดรูปให้เขียนนาฬิกาหรือให้บวกเลขลบเลข เป็นต้น เพื่อดูว่าสมองยังทำงานได้ตามปกติหรือไม่

4. การตรวจทางห้องปฏิบัติการ (ตรวจเลือด) และเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง เนื่องจากสาเหตุสมองเสื่อมเป็นได้จากหลายประการ อาจจะเกิดจากความผิดปกติแปรปรวนของระบบเมตาโบลิกของร่างกายเราจึงต้องเจาะเลือดเพื่อดูว่าผู้ป่วยมีปัญหาต่าง ๆ เหล่านั้นหรือไม่ และการทำเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์เพื่อที่จะดูว่าผู้ป่วยมีเนื้องอกหรือความผิดปกติอื่นๆอยู่หรือไม่หรือมีลักษณะที่แสดงให้เห็นว่าผู้ป่วยเคยมีปัญหาหลอดเลือดในสมองตีบหรืออุดตันมาก่อนจึงทำให้เกิดเนื้อสมองเป็นหย่อมๆ
ซึ่งทั้งหมดนี้มาประกอบรวมกันแล้วแพทย์ก็สามารถจะให้คำตอบได้เป็นแนวทางว่าผู้ป่วยเป็นสมองเสื่อมหรือไม่ ถ้าเป็นน่าจะมีสาเหตุมาจากอะไร








 สารบัญเว็บไซต์ : หน้าแรก I กิจกรรม I สนทนา I บทความ  I สายด่วน  I กระดานข่าว I ติดต่อ I เกี่ยวกับเรา


Copyright © 2007. All rights reserved.   Contact Webmaster: Nutnapin Ruttano
114 ปิ่นนคร 4 ถ. บรมราชชนนี ตลิ่งชันกรุงเทพ 10170
โทร 02-880-8542 และ 086-990-4207 มือถือ 086-9904207 / Fax 02-880-7244
ตู้ปณ 224 ปณจ ราชดำเนิน เขตพระนคร กทม. 10200

ปรับปรุง 24 เม.ย. 2550

 Design and Produce all Website by Thawatchai Kansrirat Audio visual Ramathibodi
Hospital 
ขอขอบคุณ อ.ตรี แห่ง โรงเรียนไอ-ดีไซต์